Lời mở

Là một Tu sinh thực tập mục vụ giáo xứ, công việc chính thường ngày tại giáo xứ của tôi là dạy giáo lý, đặc biệt là giáo lý hôn nhân. Tuần nào lên xứ tôi cũng được nghe kể về những “gia đình rối, gia đình đỗ vỡ” trong giáo xứ. Có những tình trạng đỗ vỡ gia đình rất đau thương và để lại hậu quá to lớn. Thế nên tôi đã băn khoăn và tự hỏi, là một tu sĩ thừa sai tôi có trách nhiệm gì về vấn đền này không? Và rồi chính bản thân cũng đã đưa ra câu trả lời cho riêng mình. Là một tu sĩ thừa sai, tức là con người sẽ lãnh lấy sứ mạng “đến với muôn dân”,

là người sẽ đi vào sống giữa và sống với mọi người. Đến với họ tất nhiên là để rao giảng về Tin Mừng Nước Trời, Tin Mừng Tình yêu. Nhưng có lẽ hình thức rao giảng hiệu quả hơn cả đó là chúng ta cùng chia sẽ và cảm thông với họ. Và đây cũng là cách “sống đạo hôm nay” mà mỗi tu sĩ chúng ta cần nhìn nhận, vì như Đức Cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã khẳng định: “thế giới ngày nay cần chứng nhân hơn thầy dạy”. Hơn nữa, người tu sĩ dù đã cách ly gia đình máu mủ, nhưng vẫn đang thuộc về, đang sống trong một gia đình đó là Hội dòng, gia đình cộng đoàn và gia đình Giáo Hội. Vì thế, dù biết rằng chủ đề trong số 10 Nội san Chứng Nhân của Tu Viện kỳ này không phải là đề tài về “gia đình” hay “thực trạng xã hội”, mà là “ Người tu sĩ với việc sống đạo hôm nay”. Nhưng vì muốn liên kết đời sống tu với thực trạng cuộc sống xã hội hiện tại, cũng như mốn nói lên niềm thao thức và trông đợi sự chia sẻ, nâng đỡ của nhiều người về lãnh vực mục vụ này, nên người viết xin được trình bày về “Thực Trạng Gia Đình Ngày Nay”. Bài viết này chủ yếu dựa theo giáo huấn về gia đình của Hội Đồng Giám Mục Á Châu, cũng như một số bài viết và tài liệu liên quan khác.

1. Hôn nhân gia đình theo quan niệm của Kitô giáo

Trước khi nói đến thực trạng các gia đình ngày nay, chúng ta cùng xét lại quan niệm của Kitô Giáo đối với gia đình. Trong Kitô giáo, gia đình được xem như mối dây ràng buộc để đôi bạn luôn phải trung thành và yêu thương nhau như Kinh Thánh dạy: “Sự gì Thiên Chúa đã kết hợp loài người không được phân ly” (Mt 19, 6). Mối dây liên kết này đã làm cho gia đình trở nên một thực thể yêu thương và biết chia sẻ cho nhau.

- Hôn nhân gia đình cũng đã được nhắc đến nhiều trong Kinh Thánh. Kinh Thánh mở đầu với việc Thiên Chúa tạo dựng người nam và người nữ theo hình ảnh giống như Người (St 1, 26-27), và kết thúc với viễn ảnh về “đám cưới Con Chiên” (Kh19,7.9). Kinh Thánh đã nói về hôn nhân và mầu nhiệm hôn nhân, về việc thiết lập và ý nghĩa, về nguồn gốc và mục đích của Bí tích hôn nhân. Và việc canh tân trong Chúa, trong Giáo Ước Mới giữa Đức Kitô và Hội Thánh (Ep 5, 31-32).

- Trong sách giáo lý Hội Thánh Công giáo, khi bàn về Bí tích hôn nhân đã đề cập đến ý định của Thiên Chúa đối với người nan và người nữ.

Thiên Chúa là tình yêu, Ngài đã kêu gọi họ yêu thương nhau. Khi tạo dựng họ có nam có nữ, Người kêu gọi họ sống đời sống hôn nhân trong một hiệp thông thân mật của sự sống và tình yêu với nhau, vì thế họ không còn là hai, nhưng là một thân thể [1]   

2. Nền tảng của gia đình giới cái nhìn Kitô giáo

Khi đã nhận thất vai trò và tầm quan trong của gia đình, chúng ta cần phải xác định và củng cố nền tảng gia đình, cần đề cao vai trò, đặc tính và chức năng của gia đình.

– Trước hết, gia đình là thành phần mang lấy chính mầu nhiệm Tình yêu Ba Ngôi giữa lòng thế giới. Có thể gọi gia đình là "Bí tích" của Tình Yêu Thiên Chúa và là Hội Thánh tại gia. Gia đình là trường học và “cung điện” của tình yêu, nơi đó con người có được kinh nghiệm đầu tiên về tình yêu và học được nghệ thuật yêu thương, nghệ thuật cầu nguyện,

– Gia đình là người cưu mang di sản của nhân loại, và tương lai của nhân loại đi qua con đường gia đình. Gia đình cũng là cái nôi đào tạo đức tin và là trường học chia sẻ những giá trị Tin Mừng, là lãnh địa đầu tiên cho việc xã hội hóa và phát triển đứa trẻ.

– Gia đình không chỉ đơn thuần là đối tượng chăm sóc mục vụ của Hội Thánh, nhưng còn là một trong những tác nhân hữu hiệu nhất của công cuộc Phúc Âm hóa.

3. Thực trạng gia đình hiện nay.

Trên thế giới, tình trạng các gia đình bị đổ vỡ chưa bao giờ lên cao như hiện nay. Tại nhiều nước Âu Châu, tỷ lệ các gia đình bị tan vỡ lên đến trên 50%. Tại Á Châu nói chung và  ở Việt Nam nói riêng, tỷ lệ các gia đình đổ vỡ cũng đang ngày càng tăng lên một cách đáng lo ngại. Vì thế, nhiều thanh niên thiếu nữ đã phải băn khoăn rất nhiều trước ngưỡng cửa hôn nhân, lo sợ cho tương lai cuộc đời mình. Để chắc ăn hơn, ở Âu Châu người ta đành chấp nhận giải pháp “hôn nhân thử”, hay sống chung không hôn nhân, xu hướng này cũng đã manh nha trên quê hương Đất Việt chúng ta.

Những cuộc hôn nhân đổ vỡ cũng như những cuộc sống chung không hôn nhân dẫn đến những bất lợi to lớn, không chỉ cho các cặp vợ chồng bị tan vỡ, mà chủ yếu cho những đứa trẻ được sinh ra từ đó. Trong bao nhiêu thế kỷ trước đây, gia đình là cái nôi phát sinh và dưỡng nuôi sự sống. Nhưng hiện nay, ngay trong môi trường gia đình, những mầm sống mới phát sinh, dù còn là bào thai hay đã sinh thành người, đã bị coi là những tai họa, những mối nguy gây ra khó khăn hay bất lợi cho những người đã từng có mặt trong gia đình. Nhiều gia đình đã trở thành một nơi đề phòng, ngăn ngừa, giết chóc các mầm sống mới phát sinh. Môi trường gia đình ngày nay, đối với nhiều người, không còn là một tổ ấm yêu thương, trong đó mọi thành viên cảm thấy được yên ổn, thoải mái, hạnh phúc, các trẻ em được bảo đảm hưởng một nền giáo dục lành mạnh, giúp chúng phát triển tốt. Trái lại, gia đình nhiều khi trở nên một tù ngục trong đó người ta giam hãm nhau, làm khổ nhau mà không làm sao thoát ra được. Thay vì là thiên đàng, gia đình đã trở thành một hỏa ngục.

4.  Hậu quả thực trạng đỗ vỡ nơi các gia đình hiện nay

Hậu quả của những cuộc đổ vỡ nơi các gia đình làm các gia đình càng ngày càng bị đe dọa và lung lay từ nền tảng. Điều đó được thấy rất rõ qua những con số thống kê mà thường ngày ta gặp thấy. Các thống kê cho biết:

– Số các gia đình bị đổ vỡ, đi đến ly dị ngày càng gia tăng, mà nguyên nhân rất đa dạng (bất hòa, quan điểm hay tính tình bất đồng, hoàn cảnh khó khăn, thiếu hiểu biết và không được chuẩn bị sống đời hôn nhân, không có đời sống nội tâm, hoặc những tật xấu như uống rượu, cờ bạc, thích cằn nhằn, không chung thủy…).

– Số các cặp trai gái sống với nhau không hôn nhân, hoặc tiền hôn nhân ngày càng gia tăng, trong đó tỷ lệ của các em còn đi học, của những người vị thành niên khá cao. Quan hệ tính dục ngoài hôn nhân cũng gia tăng.

– Số người phá thai tại các bệnh viện cũng gia tăng vừa theo con số vừa theo tỷ lệ, mà nguyên nhân là không tự chủ và không biết cách tránh thụ thai (một cách hợp pháp hoặc không hợp pháp). Thống kê cho biết mỗi năm trên thế giới có khoảng 19.000.000 ca nạo phá thai không an toàn, dấn tới cái chết của 68.000 thai phụ. Việt Nam là một trong ba nước có tỷ lệ nạo phá thai cao nhất thế giới. Thống kê của Hội kế hoạch hoá gia đình Việt Nam cho biết, có khoảng 20% số thanh thiếu niên tìm đến dịch vụ nạo phá thai. Thành phố HCM có số ca nạo phá thai cao gấp đôi so với ca sinh (140.000 ca phá thai, 70.000 ca sinh). Từ năm 2003 đến nay, chỉ riêng Việt Nam có 1.000.000 ca phá thai tại các bệnh viện. Chỉ riêng năm 2003 có tới 114.002 ca nạo phá thai.

– Rất nhiều gia đình sống không hạnh phúc. Sự thất bại trong hôn nhân ngày càng cao. Nguyên nhân có thể vì không được chuẩn bị đầy đủ những hiểu biết và sự tập luyện những đức tính cần thiết cho đời sống hôn nhân.

– Việc giáo dục trẻ em trong các gia đình cũng bị thất bại. Số trẻ em hư hỏng (xì ke, ma túy, sa lầy vào chuyện yêu đương, tình dục quá sớm…) cũng gia tăng. Nguyên nhân vì cha mẹ không quan tâm đủ, hoặc không dành thì giờ để giáo dục con cái, hoặc không biết cách giáo dục con cái thế nào. Hậu quả tai hại này là do đâu? Chúng ta cùng tìm hiểu trong phần tiếp theo.

5. Những nguyên nhân gây đổ vỡ gia đình

Tại Hội Nghị các Giám mục Á Châu, các Giám Mục nhận định những nguyên nhân gây nên tình trạng đổ vở gia đình như sau:

Vào thời điểm giao thoa này của lịch sử, chúng ta đau lòng chứng kiến sự đổ vỡ của đời sống gia đình tại nhiều nơi trong Châu lục chúng ta, nhất là trong những trung tâm đô thị. Rất nhiều sức mạnh đang chống lại sự thánh thiện và tính bền vững của những giá trị trong đời sống gia đình. Chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa khoái lạc, chủ nghĩa hưởng thụ, sự can thiệp của nhà nước, một não trạng ngừa thai cũng như lối sống nặng kỹ thuật, tất cả đều tác động chống lại sự bền vững của hôn nhân và đời sống gia đình, gây nguy hiểm cho sự ổn định trong xã hội và những giá trị xã hội [2].

Một nguyên nhân chủ yếu nhưng lại rất khó thấy, đó là hiện nay có những “sức mạnh đang chống lại sự thánh thiện và tính bền vững của những giá trị trong đời sống gia đình”[3].

 Như ở trên, đã kể ra một số những sức mạnh điển hình đang phá hoại gia đình. Tất cả những điều này đều tác động chống lại sự bền vững của hôn nhân và đời sống gia đình, gây nguy hiểm cho sự ổn định trong xã hội và những giá trị xã hội. Đứng trước tình hình đó chúng ta phải làm gì?

6. Một số việc mang tính mục vụ cần thực hiện

Từ những trình bày và nhận định trên, cùng với hoàn cảnh thực tế, người viết bài dựa theo Tài Liệu Hôn Nhân Gia Đình của Nhóm phục vụ hôn nhân gia đình Nhà Thờ Chính Toà Gp TPHCM, xin được nêu ra một số việc mang tính mục vụ cần thực hiện sau đây:

1. Với công nghệ thông tin hiện nay, cũng như qua báo chí, truyền thanh, truyền hình là những công cụ hết sức thuận lợi và hữu hiệu để chúng ta rao truyền chân lý. Vì thế, Giáo Hội cần có những đầu tư, và giới tu sĩ, linh mục cần tham gia vào lãnh vực mang tính thời cuộc này.

2. Người giáo dân cần được các người hữu trách, các linh mục, tu sĩ giúp đỡ để thay đổi não trạng về việc học giáo lý: Học giáo lý để hiểu và sống Đạo đầy đủ hơn, chứ không phải là chỉ để chịu các Bí tích, nhất là trong trường hợp bí tích ấy là bí tích Hôn Phối (coi việc học lớp chuẩn bị hôn nhân như một thủ tục hành chánh không có không được).

3. Các Giáo phận, các giáo xứ cũng như các tổ chức khác cần có một ủy ban xem và soạn lại để hoàn thiện chương trình lớp giáo lý chuẩn bị hôn nhân về mặt nội dung, thời gian, phương pháp giảng  dạy và nhân sự phục vụ các lớp này.

4. Riêng từng các giáo xứ, các vị hữu trách, đặc biệt các linh mục, tu sĩ có thể thực hiện một số công việc cần thiết như:

a) Tổ chức các lớp giáo lý “sống đời hôn nhân” cho các cặp vợ chồng.

b) Tổ chức các sinh hoạt chuyên đề, các buổi trao đổi, cầu nguyện, tĩnh tâm riêng cho các cặp vợ chồng mừng 5, 10, 15, 20 năm đời sống gia đình.

c) Tạo môi trường thuận lợi cho các nhóm gia đình sống liên kết với nhau như các cộng đoàn Giáo hội cơ bản và khuyến khích giáo dân gia nhập các phong trào, các tổ chức gia đình có sẵn trong giáo phận.

6. Thay lời kết

Cuối cùng là bản thân mỗi Tu sĩ, linh mục chúng ta. Hơn bao giờ hết, đây là lúc mỗi người phải bắt tay vào cuộc, không những chỉ bằng những lời rao giảng, những chương trình mục vụ thiết thực như đã nêu trên, mà còn phải bằng chính cuộc sống mỗi ngày trong đời tu. Vì như ở phần mở đầu chúng ta đã nhắc đến lời của Đức Cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô II rằng; “Thế giới ngày nay cần chứng nhân hơn thầy dạy”. Mỗi tu sĩ, mỗi linh mục ngoài gia đình máu mủ, chúng ta đều có gia đình gia đình thiêng liêng, thiết thực, đó là gia đình Hội Dòng, gia đình Cộng Đoàn, gia đình Giáo phận. Chúng ta hãy sống tốt mối tương quan gia đình này và không ngừng vun đắp để gia đình thiên liêng đó luôn là tấm gương sáng soi chung cho mọi gia đình trần thế.